Wat is geweldloze communicatie?

Waar het vandaan komt

De Amerikaanse psycholoog Marshall Rosenberg (1934–2015) groeide op in Detroit, waar hij als kind veel geweld zag. Daar ontstond zijn levensvraag: waarom kiezen sommige mensen voor geweld, terwijl anderen in dezelfde omstandigheden verbinding zoeken? Zijn antwoord werkte hij uit tot een manier van communiceren die rust op vier elementen: waarneming, gevoel, behoefte en verzoek. In 1984 richtte hij het Center for Nonviolent Communication (CNVC) op, dat zijn werk nog altijd wereldwijd verspreidt.

Waarom het werkt

Veel conflicten ontstaan doordat we oordelen brengen alsof het feiten zijn, en onze behoeften verstoppen achter verwijten. De ander hoort een aanval, schiet in de verdediging, en het contact is weg. Geweldloze communicatie doorbreekt dat patroon. Je scheidt wat je waarneemt van wat je ervan vindt, en je zegt wat je nodig hebt in plaats van de ander te beschuldigen. Dan kan de ander horen wat je bedoelt.

Bij conflicten valt dat het meest op, maar de grootste winst zit in gewone gesprekken: feedback aan een collega, iets bespreekbaar maken thuis, zeggen wat je nodig hebt voordat het een discussie wordt. Wat je in rustige momenten oefent, heb je paraat als het spannend wordt.

Jakhals en Giraf

Rosenberg gebruikte twee dieren om twee manieren van praten zichtbaar te maken. De Jakhals spreekt in oordelen, verwijten en eisen: 'Je luistert nooit.' 'Dit is jouw schuld.' Dat maakt het geen slechte taal, wel taal die verbinding verbreekt. De Giraf spreekt eerlijk en direct, zonder aan te vallen. Rosenberg koos de giraf omdat dat het landdier is met het grootste hart. In trainingen oefen je met Jakhals-oren en Giraf-oren: hoe vang je een boodschap op, en wat doe je ermee?

Kenmerken van de Jakhals en de Giraf uit de GROK-kaarten, www.grok.nl.

De vier elementen

Waarneming, gevoel, behoefte en verzoek zijn de bouwstenen van verbindende communicatie. Het zijn geen stappen die je in vaste volgorde afloopt. Je kunt beginnen bij wat je nodig hebt en daarna vertellen wat je zag, of meteen met een verzoek komen. Het gaat erom dat ze alle vier een plek krijgen. Je gebruikt ze om jezelf uit te drukken, en net zo goed om naar de ander te luisteren.

1. W

   Waarneming

   Wat zie of hoor je, zonder er iets van te vinden? Een waarneming is wat een camera zou vastleggen. 'Je was de afgelopen drie weken een kwartier te laat' is een waarneming. 'Je bent altijd te laat' is een oordeel. Het verschil lijkt klein, toch bepaalt het hoe de ander je hoort.

2. G

   Gevoel

   Wat doet het met je? Pas op voor pseudo-gevoelens: 'ik voel me genegeerd' klinkt als een gevoel, maar zegt eigenlijk 'jij negeert mij'. Echte gevoelens gaan over jou: bezorgd, verdrietig, opgelucht, bang, blij, teleurgesteld.

3. B

   Behoefte

   Wat heb je nodig? Behoeften zijn universeel, zoals veiligheid, respect, duidelijkheid en autonomie, en ze hangen niet af van één persoon. Daarin verschillen ze van een strategie. 'Ik wil gehoord worden' is een behoefte, 'jij moet naar me luisteren' een strategie. Voor elke behoefte bestaan meerdere strategieën, en dat geeft ruimte.

4. V

   Verzoek

   Wat vraag je? Iets concreets wat de ander nu of binnenkort kan doen. Een verzoek laat ruimte voor nee, een eis niet. 'Zou je volgende week tien minuten eerder willen komen?' is een verzoek. 'Je moet op tijd komen' is een eis.

Alle vier in één keer

Hetzelfde moment, twee keer gezegd.

Drie richtingen

De vier elementen kun je op drie manieren inzetten.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen geweldloze communicatie, verbindende communicatie en NVC?

De drie termen zijn volledig synoniem. Ze verwijzen naar exact dezelfde methode. NVC is de internationale Engelse afkorting van Nonviolent Communication, ontwikkeld door Marshall Rosenberg. Geweldloze communicatie is de letterlijke Nederlandse vertaling. Verbindende communicatie is een alternatieve Nederlandse benaming die de nadruk legt op verbinding in plaats van het woord 'geweldloos'. Welke term je gebruikt maakt voor de inhoud geen verschil.

Wat zijn pseudo-gevoelens?

Pseudo-gevoelens zijn uitspraken die op gevoelens lijken, maar in werkelijkheid oordelen zijn over de ander. 'Ik voel me genegeerd' klinkt als een gevoel, maar zegt eigenlijk: jij negeert mij. Het is een interpretatie van het gedrag van de ander, geen beschrijving van jouw innerlijke toestand. Echte gevoelens (zoals bezorgd, verdrietig, blij, bang, opgelucht) zeggen iets over jou, niet over de ander. Het onderscheid helpt je om verantwoordelijkheid te nemen voor je eigen emoties.

Wat is het verschil tussen een behoefte en een strategie?

Een behoefte is universeel en onafhankelijk van wie of wat die vervult, zoals gezelschap, veiligheid, respect of duidelijkheid. Een strategie is de specifieke manier waarop je die behoefte wilt vervullen: 'jij moet bij me zijn' is een strategie voor de behoefte aan gezelschap. Het onderscheid is belangrijk omdat één behoefte door veel verschillende strategieën vervuld kan worden. Als je vastzit op een strategie, zie je dat niet. Benoem je de behoefte, dan ontstaat er ruimte voor creatieve oplossingen.

Is geweldloze communicatie iets voor conflicten, of ook voor dagelijks gebruik?

Geweldloze communicatie is juist voor dagelijks gebruik. Conflicten zijn het meest zichtbare moment waarop de methode helpt, maar de echte winst zit in de kleine, alledaagse gesprekken: feedback geven aan een collega, iets bespreekbaar maken thuis, of duidelijk zijn over wat je nodig hebt zonder dat het meteen een discussie wordt. Hoe meer je het oefent in rustige momenten, hoe meer je er toegang toe hebt als het echt spannend wordt.

Hoe lang duurt het om NVC te leren?

NVC is geen techniek die je een keer leert en dan beheerst. Het is een oefening, een manier van kijken naar jezelf en de ander die je steeds verder ontwikkelt. In een basiscursus leer je de vier elementen kennen en begin je te herkennen wat er in jezelf speelt. Met de vervolgcursus en regelmatige oefening groeit dat verder. Veel mensen die al jaren met NVC werken, blijven zichzelf verrassen.